Ochrona własności intelektualnej

Wszystkie dobra niematerialne będące wytworem umysłu człowieka, o ile zostaną odpowiednio zabezpieczone mogą stanowić własność intelektualną. Własność intelektualna najczęściej kojarzona jest z prawem autorskim. Rzeczywiście pierwszą grupę przedmiotów własności intelektualnej stanowią utwory autorskie, jednakże drugą bardzo szeroką i cenną pod względem możliwości uzyskiwania korzyści materialnych jest własność przemysłowa.

Prawo autorskie

Zgodnie z definicją ustawową .utworem nazwać możemy każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Ważne jest tutaj podkreślenie dwóch aspektów:

  1. Utwór musi być rezultatem działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Oznacza to, iż do uznania za utwór dzieło musi spełniać pewne wymagania jakościowe, decydujące o jego indywidualnych cechach wynikających z piętna twórcy oraz 

  2. Utwór musi być utrwalony w jakiejś postaci. Jest to bardzo istotne, gdyż prawo autorskie chroni właśnie jedynie tę postać wyrażenia.

Utwory są objęte ochroną z chwilą powstania i nie wymagają dokonywania żadnych formalnych zgłoszeń. Ochroną objęta jest tylko i wyłącznie forma wyrażenia, a więc prawo to nie chroni samej koncepcji czy istoty rozwiązania. Przykładowo rysunek zawierający oryginalnie przedstawione rozwiązanie dotyczące mechanizmu zębatek, będzie chroniony prawem autorskim, natomiast sama istota rozwiązania już nie. W związku z tym prawo autorskie reguluje kwestie wykorzystywanie jedynie tego obrazu (kopiowania, rozpowszechniania, etc.), natomiast w żaden sposób nie dotyczy kwestii związanych np. z produkcją urządzeń wg tego rozwiązania, które na tym rysunku jest przedstawione.

Ważnym typem utworu jest program komputerowy. W związku z tym, iż program stanowi pewien kod, a więc myśl wyrażoną symbolicznie, konkretny kod programu może stanowić utwór. Majątkowe prawa do utworów są zbywalne i mogą być przedmiotem obrotu komercyjnego.

Własność przemysłowa

Własność przemysłowa to grupa praw wyłącznych, które dotyczą ochrony rozwiązań technicznych, zewnętrznej postaci wyrobu albo oznaczeń produktu. W odróżnieniu od utworów prawa autorskiego przedmioty własności przemysłowej wymagają urzędowego zgłoszenia, aby podlegały ochronie prawnej.

  1. Patent chroni wynalazek, a więc rozwiązanie techniczne mające cechy nowości (rozwiązanie nie może być znane na świecie) i poziomu wynalazczego (nie może wynikać wprost z istniejącego stanu techniki), nadające się do przemysłowe zastosowania.
  2. Wzór użytkowy również dotyczy rozwiązania technicznego, jednakże w tym przypadku nie jest wymagany odpowiednio wysoki poziom wynalazczy.
  3. Wzór przemysłowy zapewnia ochronę zewnętrznej postaci wyrobu, a więc np. design, ornamentację czy kształt, bez względu na rozwiązanie techniczne „w środku” tego wyrobu.
  4. Znak towarowy stanowi oznaczenie, które da się wyrazić w sposób graficzny (np. słowo, symbol) nadające się do odróżniania produktów jednego przedsiębiorstwa od produktów innego przedsiębiorstwa.
  5. Topografia układu scalonego, a więc przestrzennego rozmieszczenia elementów, z których przynajmniej jeden jest elementem czynnym, może być chroniona jako odrębna postać własności przemysłowej.

Należy podkreślić, iż uzyskanie monopolu na powyżej wymienione przedmioty własności przemysłowej wymaga aktywności uprawnionego, tzn. dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, przed ich jakimkolwiek ujawnieniem. Udzielenie prawa następuje w drodze decyzji administracyjnej po przeprowadzeniu postępowania.

Know-how

Osobną grupą przedmiotów własności intelektualnej jest know-how. Wszystkie informacje odnośnie np. technologii, organizacji czy sposobu działania, których wyłączne posiadanie może mieć wartość ekonomiczną kwalifikują się do tej grupy. Ważną cechą jest tajemnica, oznaczająca, iż z chwilą ich ujawnienia stają się one zasobem wiedzy wolnej. Nie istnieją specjalne uregulowania dotyczące zgłaszania czy ochrony know-how. To na podmiocie, który dysponuje taką wiedzą i chce, by nie straciła na wartości, ciąży podjęcie takich rozwiązań organizacyjnych czy umownych, aby utrzymać poufność informacji i sposób ich wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem.

Zakres ochrony

Ochrona własności przemysłowej ma charakter terytorialny, co oznacza, iż wyłączność uzyskuje się na określonym, ściśle określonym terytorium. W przypadku Urzędu Patentowego R.P. jest to terytorium Polski, a opłata urzędowa od zgłoszenia wynosi 550 zł. W ciągu 12 miesięcy od zgłoszenia krajowego, można uzyskać dokument pierwszeństwa i rozszerzyć zgłoszenie na inne kraje. Zgłaszający ma możliwość również korzystania z procedur międzynarodowych np. procedury wg Patent Cooperation Treaty (PCT) albo Patentu Europejskiego, jednakże ostatecznie ich podstawą również jest dokonanie wyboru krajów, w których ma obowiązywać ochrona. Utrzymanie ochrony na określonych terytoriach wymaga ponoszenia kosztów urzędowych z tym związanych.

Procedura zgłoszeniowa

Zgłoszenia dokonuje twórca samodzielnie lub przez pełnomocnika – rzecznika patentowego. Należy pamiętać, iż nie zawsze twórca jest umocowany do zgłaszania rozwiązań na swoją rzecz. Przykładowo w przypadku rozwiązań pracowniczych, to pracodawca jest uprawniony do dokonywania zgłoszeń w urzędach, oczywiście z wymienieniem danych rzeczywistych twórców rozwiązania.

> Procedura krajowa
> Procedura międzynarodowa


Do kogo należą prawa majątkowe do własności przemysłowej?

Zasadniczo należą one do osób, które rzeczywiście przyczyniły się do powstania rozwiązań. Prawo jest podzielnie, udziały są proporcjonalne do wkładu każdego z twórców, jeśli było ich więcej niż jeden. Jednakże należy pamiętać, iż w przypadku pracodawcy albo zamawiającego, o ile nie uzgodniono inaczej, prawo do rozwiązań powstających w ramach tego typu stosunków prawnych, przysługuje podmiotowi zatrudniającemu lub zamawiającemu. W takim przypadku twórcom należne jest wynagrodzenie, jeśli dojdzie do korzystania z ich rozwiązania.